Mới đây, Đức phát hiện kho báu nghệ thuật có giá trị lên tới 1,35 tỉ USD trong một căn hộ ở thành phố Munich, Thanh Niên tuần san xin giới thiệu thêm về việc tìm ra kho báu này.

Manh mối dẫn đến kho báu

Thông tin dẫn đến việc tìm ra kho báu bắt đầu từ một cuộc kiểm tra hành khách như thường lệ của các nhân viên hải quan trên một chuyến tàu cao tốc từ thành phố Zurich (Thụy Sĩ) tới thành phố Munich (Đức) vào cuối tháng 9.2010.

Họ đã kiểm tra Gurlitt, phát hiện ông ta mang theo rất nhiều tiền mặt và tỏ ra lo sợ, điều này khiến các nhân viên hải quan nghi ngờ. Khi được hỏi giấy tờ tùy thân, ông này đã xuất trình cuốn hộ chiếu Áo mang tên Rolf Nikolaus Cornelius Gurlitt, sinh ngày 28.12.1933, tại Hamburg và hiện đang sinh sống tại Salzburg. Gurlitt khai rằng ông đến thành phố Bern, Thụy Sĩ vì công việc kinh doanh.

Sau đó, các nhân viên hải quan đã điều tra và phát hiện Gurlitt không ở Salzburg mà sống tại quận Schwabing, thành phố Munich, nhưng ông này không đăng ký với cảnh sát Đức. Hơn nữa, Gurlitt là một người thất nghiệp, không có nguồn thu nhập nào và căn hộ trên do ông này thuê. Khi cảnh sát bắt Gurlitt, họ đã rất ngạc nhiên vì nhận thấy ông ta chưa bao giờ mở tài khoản tại ngân hàng Đức.

Gurlitt cũng không có bảo hiểm y tế hay lương hưu và hoàn toàn không hề biết đến cơ quan thuế hoặc các dịch vụ xã hội của nước này. Vì thế, các nhà điều tra đã khẳng định ông này “không tồn tại” trên giấy tờ.

Theo tờ The Telegraph, Gurlitt không có việc làm nhưng lại có nhiều tiền nên đã thu hút sự chú ư của các cơ chức năng. Trong một cuộc điều tra chống gian lận thuế, nơi ở và tài sản của Gurlitt bị lục soát và ông này đã bị buộc tội rửa tiền và trốn thuế. Khi kiểm tra căn hộ trên để làm rõ nguồn gốc số tiền hơn 500.000 euro (670.000 USD) trong ngân hàng Thụy Sĩ của Gurlitt, các nhà điều tra đã phát hiện những tác phẩm nghệ thuật.

Một phát ngôn viên hải quan Đức cho hay: “Chúng tôi kiểm tra căn hộ để tìm vài ngàn euro mà Gurlitt không khai báo có thể là một tài khoản ngân hàng đen. Tuy nhiên, chúng tôi đã bị choáng ngợp trước những thứ mà chúng tôi tìm thấy. Những hộp thực phẩm và mì cũ được chất đầy trên sàn nhà, trần nhà, phòng ngủ, phòng tắm. Phía sau chúng là kho báu gồm nhiều kiệt tác nghệ thuật trị giá hàng chục, thậm chí hàng trăm triệu euro”.

Theo các nhà điều tra, Gurlitt sống ẩn dật, không phản đối quyết định tịch thu những tác phẩm nghệ thuật và hiện chúng được cất giữ an toàn trong một nhà kho của hải quan gần Munich. Ông Hildebrandt Gurlitt đã sưu tập các tác phẩm bị Đức Quốc xã coi là “suy đồi”.

Sau chiến tranh, ông này đã khai rằng bộ sưu tập bị hư hại khi ngôi biệt thự của gia đình ở Dresden trúng bom vào tháng 2.1945. Sau đó, ông Hildebrandt Gurlitt qua đời vào năm 1956, trong một tai nạn xe hơi, nên Gurlitt đã lưu giữ các tác phẩm nghệ thuật thừa kế từ người cha.

Kể từ đó, Gurlitt đã bí mật cất giấu chúng trong hơn nửa thế kỷ, nhưng ông này đã bán vài kiệt tác nghệ thuật và sống nhờ vào tiền bán tranh trong nhiều năm qua. Ít nhất 200 tác phẩm trong bộ sưu tập trên nằm trong danh sách những kiệt tác bị mất tích. 

Những kiệt tác chưa từng biết đến

Ông Siegfried Kloeble, người đứng đầu văn phòng điều tra hải quan ở Munich cho hay 121 bức tranh đã lồng khung và 1.285 bức tranh không có khung được tìm thấy trong căn hộ vào tháng 3.2012. Chúng được lưu trữ chuyên nghiệp, ở trong tình trạng tốt và một công ty bốc dỡ hàng hóa đã phải mất 3 ngày mới đưa hết số tranh đi.

Trong khi đó, sử gia nghệ thuật Đức, bà Meike Hoffmann cho hay một số bức tranh trong bộ sưu tập chưa từng được biết đến và chỉ có tên trong một số tài liệu. Theo đó, bức tranh về một người phụ nữ của Henri Matisse bị Đức Quốc xã tịch thu tại Pháp trong Thế chiến 2 và một bức tranh bột màu của Chagall đã không hiện diện trong bất kỳ tài liệu thống kê nào.

Hơn nữa, những tác phẩm khác như bức chân dung tự họa của nghệ sĩ Đức Otto Dix vẽ trong thế kỷ 20, và một bản khắc gỗ của Ernst Ludwig Kirchner cũng không có mặt trong các tài liệu thống kê. “Khi bạn đứng trước những bức tranh tưởng chừng đã mất hoặc bị phá hủy từ lâu, vẫn đang ở trong trạng thái tốt bạn sẽ có cảm giác hạnh phúc tuyệt vời”, bà Hoffmann nói.

Theo Bloomberg, Đức Quốc xã đã thu giữ hơn 20.000 tác phẩm nghệ thuật bị coi là “suy đồi” từ các bảo tàng Đức. Nghệ thuật “suy đồi” chỉ các tác phẩm nghệ thuật theo trường phái hiện đại, mà chế độ phát xít Đức cho rằng sẽ làm tha hóa người dân nước này. Những tác phẩm trên đã bị chính quyền tịch thu hoặc mua của các nhà sưu tập với giá rẻ mạt và sau đó chúng được bán lại với giá cao để làm giàu cho chế độ phát xít.

Lê Loan